Astma - metody leczenia

Leczenie astmy obejmuje: wyeliminowanie narażenia na czynniki wyzwalające napady choroby, leczenie ciągłe, reagowanie w przypadku zaostrzeń choroby. Cele te próbuje się  osiągać za pomocą unikania alergenów, zdrowego stylu życia z regularnym wysiłkiem fizycznym, farmakoterapii (czyli leków) oraz immunoterapii.

Jak przyjmuje się leki wziewne?

Większość leków w astmie przyjmuje się drogą wziewną, czyli wdychając je. Są one wyprodukowane w opakowaniach ułatwiających ich inhalację. Dostępne są inhalatory ciśnieniowe, proszkowe i nebulizatory.

W inhalatorach ciśnieniowych (MDI) lek zostaje rozprowadzany na nośniku, jakim jest płyn. Poprawę efektywności leczenia zapewnia dołączanie przystawek objętościowych, zwanych popularnie spejserem. Na ogół służą one jako rezerwuar leku dla osoby, która nie potrafi skoordynować wdechu z uwolnieniem dawki leku z inhalatora. Najczęściej są pomocne dzieciom w wieku minimum 2–3 lat. Należy jednak pamiętać o tym, że wdech musi nastąpić w ciągu 30 sekund po uwolnieniu leku do spejsera. Lek może osadzać się na ściankach przystawki i tym samym mniejsza jego ilość dostaje się do płuc. Można temu zapobiec, podając dodatkowe dawki leku do spejsera, mycie jego w detergencie lub używanie antystatycznych aerozoli. Niektóre inhalatory ciśnieniowe uruchamiane są siłą wdechu – nazywane są autohaler – do nich nie należy używać przystawek.

Drugi rodzaj to inhalatory proszkowe (DPI). Lek jest unoszony na nośniku, jakim jest cukier: laktoza lub glukoza. W trakcie inhalacji połączenie leku z cukrem rozpada się i lek osadza się w niższych partiach układu oddechowego niż cukier. Wydobywanie się leku pod postacią aerozolu jest w tych inhalatorach zapoczątkowywane przez odpowiednio silny wdech chorego.

Trzecim typem inhalatorów są nebulizatory. W różny sposób wytwarzają one aerozol – krople roztworu leku zawieszone w powietrzu lub tlenie. Mogą być one szeroko stosowane, gdyż pozwalają na podawanie leku osobom niewspółpracującym, np. niemowlętom z dusznością. Za pomocą nebulizatora może być podawanych wiele leków, w tym również antybiotyki. Maseczka nie musi być bardzo dokładnie przystawiona do ust, a wargi nie muszą obejmować ustnika. Jednocześnie można podawać tlen.

Jakie leki stosowane są w leczeniu astmy?

Stosuje się kilka grup leków. Większość z nich ma na celu złagodzenie objawów duszności, tylko steroidy działają na zmniejszenie procesu zapalnego w oskrzelach i zahamowanie niekorzystnej przebudowy ich ściany.

Grupy stosowanych leków zostały wymienione w tabelce. Przy ustalaniu najlepszego sposobu leczenia lekarze stosują dwie zasady, nazywane „schodki w górę” i „schodki w dół”. Na czym one polegają? Liczbę stosowanych leków, ich dawkę i częstość przyjmowania ustala się w zależności od stopnia ciężkości astmy. Im cięższa postać choroby, tym leki są podawane w większej dawce i jest ich więcej. To są właśnie „schodki w górę”. Ciężkość astmy ocenia się na podstawie częstotliwości pojawiania się jej objawów: w ciągu dnia, w nocy, oraz zmienności PEF, czyli przepływu wydechowego. Można zaklasyfikować astmę jako sporadyczną, lekką, umiarkowaną lub ciężką. Kiedy leczenie jest skuteczne i powoduje ustąpienie objawów astmy przez minimum 3 miesiące, można próbować redukować dawki leków. Są to „schodki w dół” i mają na celu ustalenie minimalnego zapotrzebowania na leki, ale dającego jeszcze zadowalające efekty leczenia.

Jak reagować w razie napadu astmy?

To, co ważne dla astmatyka, to wiedza, jak reagować w przypadku zaostrzenia astmy i pojawienia się objawów duszności. Do tego celu stosuje się przede wszystkim beta-mimetyki szybko działające. Co ten termin oznacza? Leki te (beta-mimetyki) działają poprzez receptory obecne w oskrzelach, powodując ich rozszerzenie. Szybko działające oznacza, że rozszerzają oskrzela już po kilku minutach. W przypadku ataku duszności, mimo przewlekłego stosowania leków czy pod wpływem dodatkowych czynników, należy zainhalować jeden z tych leków. Są one najlepsze w łagodzeniu duszności.

Jak postępować podczas leczenia przewlekłego?

W okresach dobrego samopoczucia należy systematycznie stosować się do zaleceń lekarza dotyczących leczenia oraz stylu życia. Ważnym zaleceniem, którego niestety najczęściej nie sposób spełnić, jest unikanie alergenów i czynników wyzwalających napady. Jest to trudne, gdyż większość osób reaguje alergicznie na wiele alergenów środowiskowych. Dlatego tak ważne jest systematyczne stosowanie leków w celu zapobiegania napadom. Wysiłek fizyczny jest zalecany wszystkim osobom chorującym na astmę, gdyż pozwala utrzymać wydolność organizmu, a w szczególności układu oddechowego. Powinien być jednak poprzedzony powolną rozgrzewką lub inhalacją beta-mimetyków szybko działających. Pacjenci z astmą powinni chronić się przed infekcjami układu oddechowego, w czym ważną rolę odgrywa coroczne szczepienie przeciw grypie. 

Czy są inne metody leczenia?

Oprócz farmakoterapii znaczenie w leczeniu astmy ma immunoterapia. Jest to leczenie zarezerwowane jedynie dla osób z astmą umiarkowaną i lekką uczulonych na alergeny roztoczy lub pyłków roślin. To metoda skuteczna, pozwalająca na zmniejszenie objawów astmy.

 

Bibliografia

Droszcz W. Astma, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2009, ISBN 978-8-32-004009-8
Herman Z., Kostowski W. Farmakologia - podstawy farmakoterapii, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2004, ISBN 978-83-200-4164-4
Droszcz W., Grzanka A., Astma u młodzieży i dorosłych, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2010, ISBN 978-83-2004-284-9
Kowalski M., Immunoterapia alergenowa, Mediton, Łódź 2003, ISBN 83-913433-2-4