Astma - najważniesze informacje.

Astma jest przewlekłą chorobą zapalną dróg oddechowych, w której uczestniczy wiele komórek i substancji w organizmie. Proces przewlekłego zapalenia prowadzi do nadmiernego kurczenia się oskrzeli, co z kolei powoduje uczucie duszności, trudności w oddychaniu czy ucisku w klatce piersiowej. Objawy astmy czasami mogą ustępować samoistnie, czasami jednak dopiero po zastosowaniu odpowiednich leków.

Astma jest chorobą zapalną - co to oznacza?

Proces zapalny jest fizjologiczną reakcją na bodźce nieprawidłowe, zagrażające organizmowi. Pozwala obronić się przed bakteriami, wirusami czy grzybami. W odpowiedzi na „inwazję” drobnoustroju czy inny zagrażający czynnik uruchomiona zostaje w danym narządzie reakcja zapalna, która ma za zadanie obronę przed tym szkodliwym czynnikiem. U osób chorych na astmę reakcja ta jest nadmierna i prowadzi do niekorzystnych następstw. Jak przebiega taka reakcja?

Reakcję immunologiczną powodują białka odpornościowe, czyli immunoglobuliny skierowane przeciw alergenom. Mają one taką budowę, która pozwala na połączenie się dwóch cząsteczek immunoglobulin z cząsteczką alergenu.

Czym jest alergen?

Alergen jest substancją, która wywołuje w organizmie objawy alergiczne. Może on pochodzić ze środowiska naturalnego, jak np. pyłek brzozy czy sierść zwierząt, jak również być substancją chemiczną stworzoną przez człowieka.

Jak przebiega reakcja zapalna w astmie?

W czasie 10-15 minut po kontakcie z alergenem następuje skurcz oskrzeli, który powoduje uczucie duszności. Dochodzi do niego z powodu połączenia się immunoglobulin z cząsteczkami alergenu. Zapoczątkowuje to reakcję zapalną. W zapaleniu biorą udział krwinki białe, zwane limfocytami (główną ich funkcją jest obrona organizmu przed drobnoustrojami), a także komórki żerne oraz komórki tuczne. Wydzielane są z nich substancje chemiczne, nasilające proces zapalny i powodujące skurcz oskrzeli i nadmierne wydzielanie śluzu. Dodatkowo naczynia krwionośne w układzie oddechowym rozszerzają się i „wycieka” z nich osocze do tkanki oskrzeli, co skutkuje opuchnięciem ich ściany i utrudnieniem przepływu powietrza. Wszystkie te zmiany zagrażają prawidłowemu oddychaniu i natlenowaniu organizmu.

Po początkowej fazie zapalenia trwa ono nadal w organizmie, nie dając przez jakiś czas żadnych objawów. W 4 do 8 godzin po ustąpieniu pierwszych oznak skurczu oskrzeli mogą one pojawić się z powrotem. Jest to tzw. faza późna reakcji alergicznej. W tej fazie zostają uwolnione dodatkowe komórki zapalne ze szpiku kostnego i napływają wraz z krwią do oskrzeli, aby tam ciągle trwał nadmierny proces zapalny. Wydzielane są nadal substancje chemiczne pobudzające zapalenie, które powodują złuszczanie nabłonka dróg oddechowych.

Prawidłowo proces zapalenia również przebiega w ten sposób, w astmie jednak jest on zbyt nasilony i się przewleka. Działa to niekorzystnie na nabłonek dróg oddechowych, powodując najpierw jego obumieranie i niszczenie, a następnie nadmierny rozrost. Bariera ochronna, jaką stanowi prawidłowy nabłonek, ulega zniszczeniu. Staje się on również podatniejszy na drażnienie przez różne substancje chemiczne, obecne np. w zanieczyszczonym powietrzu. Konsekwencją tego jest rozwój objawów astmy po podrażnieniu przez takie czynniki, co doprowadza do jeszcze silniejszego stanu zapalnego i zniszczenia struktury oskrzeli. Tworzy się błędne koło. W ciężkich przypadkach zwężenie dróg oddechowych staje się wręcz nieodwracalne z powodu przerostu ścian oskrzeli i ich zwłóknienia.

Czy astma to częsta choroba?

Na astmę choruje ok. 5% Polaków, jest ona jedną z najczęstszych chorób przewlekłych. Częściej chorują kobiety, choć nie w każdym wieku. Wśród dzieci do 10. roku życia astma jest częstsza u chłopców, przypuszczalnie ze względu na mniejszą średnicę oskrzeli i większe napięcie nabłonka w oskrzelach, przez co łatwiej się one zwężają. Po 10. roku życia różnica ta zanika, a podczas dojrzewania i w życiu dorosłym kobiety chorują częściej. Na tę astmę można zachorować w każdym wieku.

Czy astma jest chorobą niebezpieczną?

Astma jest chorobą przewlekłą, wieloletnią. Na szczęście większość zachorowań charakteryzuje się lekkim lub umiarkowanym przebiegiem i okres bez objawów duszności stanowi dużo dłuższą część życia astmatyka niż okres zaostrzeń. Odległe, czyli oceniane po wielu latach, wyniki leczenia astmy się dobre. Astmatycy mogą w miarę normalnie funkcjonować


Bibliografia

Gołąb J., Jakóbisiak M., Lasek W., Stokłosa T., Immunologia, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2009, ISBN 978-83-01-15154-6
Ayres J., Zrozumieć astmę, Via Medica, Gdańsk 2007, ISBN 978-83-60945-66-7
Church M., Holgate M., Lichtenstein M., Alergia, Czelej, Lublin 2004, ISBN 83-89309-18-1
Droszcz W., Grzanka A., Astma u młodzieży i dorosłych, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2010, ISBN 978-83-2004-284-9