Astma u dziecka a szkoła

Astma jest najczęstszą przewlekłą chorobą dróg oddechowych u dzieci i dotyczy prawie miliona małych Polaków. Astma u dziecka w wieku szkolnym stanowi wyzwanie dla rodziców i nauczycieli, ale przy dobrej organizacji i zaangażowaniu obu stron, dziecko może czuć się bezpiecznie na lekcjach i uczestniczyć w zajęciach, także sportowych. Ocenia się, że w każdej klasie nawet 2 do 3 dzieci może chorować na astmę.
 

Astma w szkole

Źle kontrolowana astma jest istotną przyczyną nieobecności dziecka w szkole i może stanowić przeszkodę w nauce. Częstsze występowanie objawów astmy wiąże się także z upośledzeniem snu i zmniejszoną aktywnością ucznia podczas codziennych zajęć. Właściwe przygotowanie dziecka oraz stała współpraca rodziców z lekarzami i nauczycielami ułatwia kontrolę astmy i poprawia funkcjonowanie dziecka wśród rówieśników.

Czynniki wyzwalające napad astmy w szkole

U dzieci z astmą drogi oddechowe są bardzo podatne i wrażliwe na czynniki alergizujące oraz drażniące, znajdujące się w środowisku. W szkole może być obecnych wiele czynników wyzwalających napady, takich jak kurz, grzyby pleśniowe, sierść zwierząt czy drażniące substancje wziewne. Napad może być także spowodowany przez stres i wysiłek fizyczny. Dobrze jest sporządzić listę wszystkich czynników mogących wywołać napad astmy u dziecka i przedstawić ją wychowawcy tłumacząc, dlaczego ich unikanie jest ważne.

Napad astmy w szkole – postępowanie

Niezwykle ważne jest poinformowanie wychowawcy dziecka o objawach i postępowaniu w przypadku wystąpienia napadu astmy w szkole.

Typowe objawy astmy to:

• świszczący oddech,
• suchy kaszel, często męczący,
• przyspieszenie oddechu,
• uczucie ucisku w klatce piersiowej,
• nadmierne ruchy klatki piersiowej przy oddychaniu,
• sine usta i paznokcie – świadczą o niedotlenieniu.

W przypadku zauważenia powyższych objawów ataków astmy u dziecka,  należy niezwłocznie:

• podać dziecku 2 dawki leku rozszerzającego oskrzela (salbutamol), najlepiej przez komorę,
• pośrednią z maską lub ustnikiem (tzw. spejser, przedłużacz) w odstępie 10-20 sekund,
• wezwać pogotowie ratunkowe,
• nie zostawić dziecka bez opieki osoby dorosłej,
• skontaktować się z rodzicami dziecka,
• co 10 minut oceniać stan dziecka – w przypadku braku zmniejszenia duszności należy podaćkolejne 2 dawki salbutamolu i powtarzać procedurę do momentu przybycia pogotowi.

Ważne, aby w przypadku wystąpienia ataku astmy zachować spokój i zachęcać dziecko do spokojnego oddychania. Nie należy dziecku polecać położenia się, gdyż w pozycji leżącej duszność może się nasilić.

Leki w szkole

Koniecznie należy poinformować nauczyciela o wszystkich lekach przyjmowanych przez dziecko podkreślając, który lek należy podać w przypadku wystąpienia ataku astmy. Konieczność stosowania leków objawowych może pojawić się także w specjalnych sytuacjach, np. na wycieczkach szkolnych, pobytu na pływalni czy podczas zajęć wychowania fizycznego. Nauczyciel powinien być przeszkolony z techniki stosowania inhalatora w przypadku wystąpienia poważnego ataku duszności u dziecka.

Rzeczą, na którą należy także zwrócić uwagę, są możliwe działania niepożądane leków przeciwastmatycznych. U niektórych dzieci mogą wystąpić pobudzenie, niepokój, drżenie oraz potliwość rąk.

Wysiłek fizyczny w szkole

Dzieci chorujące na astmę zdecydowanie powinny uczestniczyć w zajęciach wychowania fizycznego. Regularne ćwiczenia są niezbędne dla prawidłowego rozwoju dziecka. Wysiłek fizyczny poprawia rozwój mięśni wydechowych, zmniejszając uczucie duszności. Aktywność ruchowa pobudza też układ odpornościowy do walki z infekcjami. Należy jednak pamiętać o pewnych środkach ostrożności. Intensywny i długotrwały wysiłek fizyczny może doprowadzić do skurczu oskrzeli. Dlatego dzieci powinny unikać ćwiczeń takich jak długodystansowe bieganie. Mogą natomiast brać udział w grach zespołowych, takich jak siatkówka czy koszykówka, gdzie intensywny wysiłek fizyczny jest poprzedzielany okresami odpoczynku. Przed planowanym wysiłkiem fizycznym dziecko powinno przyjąć dawkę leku rozszerzającego oskrzela, aby zapobiec skurczowi. Ważne też, aby dziecko zawsze nosiło przy sobie inhalator z szybko działającym lekiem rozszerzającym oskrzela. O astmie należy poinformować nauczyciela wychowania fizycznego i przygotować go na ewentualność wystąpienia napadu astmy u dziecka.

Infekcje dróg oddechowych

Chodzenie do szkoły może wiązać się z narażeniem na kontakt z chorobami wirusowymi, zwłaszcza w sezonie jesienno-zimowym. Dla dziecka z astmą nawet banalne przeziębienie może doprowadzić do zaostrzenia choroby. Wirusowe infekcje dróg oddechowych, wywołując stan zapalny, zwiększają nadreaktywność dróg oddechowych i w czasie, a także po infekcji częściej może dochodzić do skurczu oskrzeli. Infekcjom nie zawsze można zapobiegać, ale warto zmniejszyć ryzyko zachorowania dziecka np. poprzez szczepienie go przeciwko grypie i zachęcanie do częstego mycia rąk.

Zaburzenia zachowania i emocjonalne dzieci z astmą

Astma może być przyczyną wystąpienia u dziecka zaburzeń zachowania i związanych ze sferą emocjonalną. Należy pamiętać, że dzieci w znaczny sposób podlegają wpływom otoczenia. Konieczność stałego przyjmowania leków może wywoływać u nich uczucia niepokoju i zawstydzenia. W wieku szkolnym dzieci nie lubią się odróżniać od swoich rówieśników. Mogą też negatywnie odbierać ograniczenia związane z niemożnością uczestniczenia w pełni w zajęciach z wychowania fizycznego. W związku z tym zarówno u dzieci, jak i dzieci starszych mogą pojawić się uczucia złości, rozdrażnienia, zmęczenia, przygnębienia i odrzucenia przez środowisko.

Wskazówki dla nauczycieli

Aby zmniejszyć ryzyko zaostrzenia astmy u dziecka należy:

• zaczynać zajęcia wychowania fizycznego od rozgrzewki,
• upewnić się, że dziecko wzięło lek rozszerzający oskrzela przez zajęciami WF-u, jeśli występuje u niego duszność u dziecka po wysiłk,
• w przypadku wystąpienia duszności podczas wysiłku, dziecko powinno przerwać ćwiczenia i przyjąć lek rozkurczający oskrzela,
• wietrzyć sale lekcyjne w przypadku zajęć z chemii, biologii i plastyki,
• nie angażować dziecka w prace porządkowe (sprzątanie, zamiatanie, porządkowanie liści na zewnątrz) w przypadku alergii na kurz, lub pleśnie znajdujące się w gnijących liściach.

Bibliografia

Bręborowicz A., Emeryk A., Lis G., Astma i choroby obturacyjne oskrzeli u dzieci, Urban & Partner, Wrocław 2010, ISBN 978-83-7609-155-6
Droszcz W., Grzanka A., Astma u młodzieży i dorosłych, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2010, ISBN 978-83-2004-284-9
Kulus M., Choroby układu oddechowego u dzieci, Wolters Kluwer, Warszawa 2010, ISBN 978-83-264-0095-7
Droszcz W. Astma, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2009, ISBN 978-8-32-004009-8