Badanie przeciwciał

Immunoglobuliny E (IgE) to przeciwciała, które w organizmie człowieka odgrywają dużą rolę w obronie przeciwpasożytniczej, ale również mają udział w rozwoju reakcji alergicznych. Immunoglobulina E występuje w surowicy w najniższym stężeniu ze wszystkich krążących przeciwciał. Stężenie IgE u noworodków jest niskie, następnie wzrasta stopniowo, osiągając szczyt około 10-15 roku życia.

 

Występowanie IgE

U osób ze skłonnością do występowania choroby atopowej zwykle następuje wcześniejszy wzrost stężenia IgE w surowicy, które następnie utrzymuje się na podwyższonym poziomie. U osób z alergią swoiste IgE występują w zwiększonej ilości również na powierzchni komórek tucznych w skórze.

Podwyższone stężenie IgE w astmie oskrzelowej

U niektórych chorych z astmą oskrzelową wykrywa się podwyższone stężenie IgE w surowicy. Jest to uwarunkowane genetycznie. Na podstawie licznych badań ustalono, że skłonność do wytwarzania w zwiększonych ilościach przeciwciał IgE dziedziczy się razem z nadreaktywnością dróg oddechowych, a gen (lub geny) odpowiedzialny za nadreaktywność oskrzeli znajduje się blisko miejsca odpowiedzialnego za regulację stężenia IgE w osoczu na chromosomie 5q.

Rola Immunoglobuliny E w rozwoju reakcji alergicznej

IgE bierze udział w reakcji nadwrażliwości typu I. Swoista immunoglobulina E jest wytwarzana pod wpływem kontaktu z niewielkim stężeniem antygenu (alergenu środowiskowego). Uczulone przeciwciała łączą się z komórkami tucznymi (mastocytami) i przy powtórnym kontakcie z antygenem (alergenem) powodują degranulację mastocytów, czyli wyrzucenie poza komórkę mediatorów reakcji alergicznej i substancji wywołujących zapalenie.

Badania przeciwciał

Obecność swoistych (uczulonych) immunoglobulin E na komórkach tucznych w skórze można wykryć za pomocą testów skórnych, natomiast stężenie swoistej IgE w surowicy bada się za pomocą technik immunologicznych.

Testy skórne
Jest to podstawowa metoda diagnostyczna pozwalająca wykryć alergię. W badaniu stosuje się testy punktowe albo testy śródskórne.

Testy punktowe
Wykorzystują zjawisko nadwrażliwości typu I (natychmiastowej).  W badaniu tym na skórze przedniej powierzchni przedramienia albo na plecach umieszcza się kroplę roztworu zawierającą alergen, kroplę roztworu histaminy stanowiącą kontrolę dodatnią oraz kroplę 0,9% NaCl, stanowiącą kontrolę ujemną. Ilość użytych alergenów jest dobierana w zależności od sytuacji klinicznej. Alergeny i kontrole wprowadza się do naskórka przez nakłucia skóry za pomocą nożyków przeznaczonych do tego celu.

Testy śródskórne
Alergen w niewielkich ilościach wstrzykiwany jest śródskórnie. W przypadku ujemnego wyniku testów punktowych testy śródskórne należy rozpocząć od podania wyciągu alergenu o stężeniu o 100 do 1000 razy mniejszym niż zostało użyte w testach punktowych.

Wyniki testów odczytuje się po upływie 15-20 min. Zazwyczaj jest to moment występowania najsilniejszej reakcji. Średnicę bąbla i rumienia mierzy się dokładnie w dwóch prostopadłych osiach i zapisuje. W ciągu 24 godzin od wystąpienia reakcji natychmiastowej może wystąpić reakcja późna, ale jej znaczenie kliniczne nie zostało dokładnie poznane i opisane.

Oznaczanie swoistej IgE w surowicy

Badanie wykonuje się wykorzystując czułe, radio- lub immunoenzymatyczne techniki wykrywania przeciwciał. Pomiar stężenia swoistego IgE w surowicy nie przewyższa wiarygodnością wyników prób skórnych i jest droższy, dlatego nie jest rutynowo stosowany do wykrywania alergii. Ponadto samo wykrycie uczulonej IgE nie przesądza o wystąpieniu klinicznych objawów alergii. Z kolei nieobecność swoistych IgE w surowicy mimo objawów alergii nie świadczy o jej braku w organizmie, ponieważ wszystkie cząsteczki swoistej IgE mogą np. być związane z komórkami tucznymi albo połączone z przeciwciałami anty-IgE w kompleksy immunologiczne. Tak więc to badanie przeciwciał powinno być wykonywane tylko w przypadku specjalnych wskazań, takich jak:

• brak możliwości wykonania testów skórnych z różnych przyczyn,
• niezgodność wyniku testów skórnych z wywiadem,
• zmniejszona reaktywność skórna (u noworodków i osób starszych),
• brak skuteczności immunoterapii swoistej (weryfikacja diagnozy)
• szczególne alergeny (np. lateks).

Stwierdzenie alergii u chorych na astmę, na podstawie testów śródskórnych lub oznaczenia stężenia swoistego IgE w surowicy, może mieć duże znaczenie w terapii, ponieważ pomaga zidentyfikować czynniki odpowiedzialne za wystąpienie objawów astmy u chorych. Ograniczenie narażenia chorego na te czynniki może znacząco wpłynąć na przebieg i częstość występowania zaostrzeń choroby.


Bibliografia

Chazan R., Pneumonologia i alergologia praktyczna - badania diagnostyczne i terapia, Alfa Medica Press, Bielsko-Biała 2011, ISBN 978-83-7522-061-2
Kowalski M., Immunoterapia alergenowa, Mediton, Łódź 2003, ISBN 83-913433-2-4
Tomaszewski J., Diagnostyka laboratoryjna, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2001, ISBN 83-200-3591-0
Boznański A. (red.), Choroby alergiczne wieku rozwojowego, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2003, ISBN 83-200-2769-1