Bierne palenie tytoniu a astma

Szkodliwość palenia papierosów w astmie nie budzi wątpliwości i każdy astmatyk palący papierosy musi liczyć się z większą częstością napadów astmy. Jednak również osoby niepalące, przebywające w zadymionych pomieszczeniach lub w towarzystwie palaczy, są narażone na zaostrzenie choroby. Co więcej, bierne wdychanie dymu tytoniowego może doprowadzić do rozwoju astmy u osób podatnych. Palenie jest niezdrowe dla każdego, a w przypadku astmatyków jest to szczególnie niebezpieczne.

Czym jest astma?

Astma jest przewlekłą chorobą układu oddechowego, przebiegającą z nawracającymi epizodami świszczącego oddechu, duszności i kaszlu. U podłoża astmy leży stan zapalny i nadreaktywność oskrzeli, prowadząca do ich skurczu. Na przyczynę choroby składa się szereg czynników genetycznych i środowiskowych. Napady choroby mogą być wywoływane wziewnymi alergenami, takimi jak pyłki roślin, a także drażniącymi zanieczyszczeniami powietrza, w tym w szczególności dymem tytoniowym. Aby utrzymać właściwą kontrolę astmy, chorzy muszą wystrzegać się czynników wyzwalających napad.

Czym jest bierne palenie?

Bierne palenie tytoniu to wdychanie środowiskowego dymu tytoniowego (ETS – environmental tobacco smoke), pochodzącego z palącego się papierosa lub wydychanego przez palacza. Dym tytoniowy zawiera ponad 4000 substancji chemicznych, w tym również kancerogeny, czyli związki powodujące raka.

Bierne palenie a przebieg astmy

Bierne palenie papierosów może wyzwalać napady astmy, a także pogarsza ich przebieg. Dym tytoniowy podrażnia drogi oddechowe, uprzednio zniszczone przez przewlekły stan zapalny. Poza tym stała ekspozycja na dym papierosowy w otoczeniu zwiększa ryzyko innych chorób układu oddechowego, takich jak zapalenie ucha, zapalenie oskrzeli, zapalenie płuc oraz rak płuc.

Uszkodzenie rzęsek

Dym tytoniowy wywiera destrukcyjny wpływ na drogi oddechowe poprzez niszczenie rzęsek - mikroskopijnych struktur pokrywających nabłonek oskrzeli. Zadaniem rzęsek jest ciągłe „wymiatanie” zanieczyszczeń z płuc, co jest możliwe dzięki ich nieustannemu ruchowi w kierunku ujścia dróg oddechowych. To dzięki nim zalegająca w płucach wydzielina łatwiej ulega odkrztuszeniu.

Zniszczone przez dym tytoniowy rzęski nie pracują efektywnie. Zalegająca w oskrzelach wydzielina i zanieczyszczenia gromadzą się w drogach oddechowych, powodując ich podrażnienie i dodatkowo zmniejszając średnicę oskrzeli. Dla osoby chorującej na astmę, której oskrzela są bardziej podatne na skurcz ze względu na przewlekły stan zapalny, oznacza to częstsze infekcje dróg oddechowych – zapalenia oskrzeli i płuc. Infekcje natomiast same w sobie zwiększają częstość zaostrzeń astmy.

Dym tytoniowy a leki

Kolejne negatywne działanie dymu tytoniowego wiąże się ze zmniejszeniem skuteczności leków stosowanych w astmie. Z tego powodu ataki astmy u osób stale narażonych na bierne palenie mogą być trudniejsze do opanowania i częściej wiążą się z koniecznością hospitalizacji.

Wpływ biernego palenia na dzieci

Dym tytoniowy jest szczególnie niebezpieczny dla dzieci. Wykazano, że ekspozycja na dym tytoniowy zwiększa ryzyko rozwoju astmy u dzieci w wieku przedszkolnym, u których wcześniej nie występowały objawy astmatyczne. Szkodliwy wpływ biernego palenia papierosów jest najbardziej widoczny właśnie u dzieci, gdyż są one grupą wyjątkowo podatną na jego działanie. Należy mieć na uwadze, że dzieci oddychają szybciej niż dorośli i wdychają więcej dymu niż dorośli. Ta sama objętość dymu jest dla nich bardziej szkodliwa ze względu na ich mniejszą masę i mniejszą objętość płynów ustrojowych. Największe zagrożenie wystąpienia astmy występuje u dzieci narażonych na wysokie stężenie dymu tytoniowego, np. dzieci palących matek.

Palenie w domu, w którym przebywa dziecko zdarza się często, zwłaszcza w mieszkaniach bez balkonów. Domownikom wydaje się, że jeśli nie palą przy dziecku lub robią to tylko w jednym pokoju, np. kuchni czy łazience, unikną niekorzystnego wpływu na dziecko. Nic bardziej mylnego. Samo przebywanie dziecka w pomieszczeniu, w którym uprzednio palono papierosy może przyczynić się do rozwoju astmy lub spowodować zaostrzenie u dziecka ze stwierdzoną chorobą.

Badania wykazują, że dzieci z astmą mieszkające z osobami palącymi w mieszkaniu:

• częściej opuszczają zajęcia szkolne z powodu astmy;
• przyjmują większe dawki leków przeciwastmatycznych;
• mają więcej zaostrzeń niż dzieci niepalących rodziców;
• mają większe ryzyko pobytu w szpitalu z powodu poważnego zaostrzenia astmy.

Ocenia się, że ekspozycja dziecka na dym z 10 papierosów dziennie istotnie zwiększa ryzyko rozwoju astmy. Co więcej, dzieci palących rodziców częściej sięgają po papierosy w przyszłości, co dodatkowo przyczynia się do większego prawdopodobieństwa wystąpienia astmy w porównaniu z dziećmi z rodzin, w których się nie pali. Dlatego warto starać się, aby dziecko możliwie w jak największym stopniu unikało ekspozycji na dym tytoniowy.

Spośród wszystkich czynników wyzwalających astmę, palenie tytoniu należy do tych, które można wyeliminować. Jednak rzucenie palenia nie dla wszystkich jest łatwe. Palący rodzice posiadający dzieci, które chorują na astmę, mogą ograniczyć narażanie dziecka unikając palenia w mieszkaniu i samochodzie.

Jaka ilość dymu szkodzi?

Warto podkreślić, że nie istnieje bezpieczne stężenie dymu tytoniowego. Każda jego ilość może pogorszyć przebieg astmy. Otwarcie okna, włączenie klimatyzacji, stosowanie filtrów i urządzeń oczyszczających powietrze nie usunie dymu z otoczenia. Przebywanie w zadymionych pomieszczeniach lub palenie przez osoby chore na astmę wiąże się także z koniecznością częstej zmiany ubrań, mycia skóry i włosów tuż po kontakcie z dymem papierosowym.

Palenie jest szkodliwe dla wszystkich, ale dla osób chorujących na astmę stanowi wyjątkowe zagrożenie. Narażenie na bierne wdychanie dymu tytoniowego może prowadzić do wystąpienia napadu świszczącego oddechu, kaszlu i duszności. Objawy te są spowodowane skurczem oskrzeli, obrzękiem błony śluzowej oraz zwiększoną produkcją wydzieliny w oskrzelach, w odpowiedzi na drażnienie przez składniki dymu z papierosa.


Bibliografia

Pietras T., Witusik A., Zespół uzależnienia od nikotyny - ujęcie interdyscyplinarne, Continuo, Wrocław 2011, ISBN 978-83-62182-11-4
Szczeklik A. (red.), Choroby wewnętrzne, Medycyna Praktyczna, Kraków 2011, ISBN 978-83-7430-289-0
Droszcz W. Astma, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2009, ISBN 978-8-32-004009-8
Neal M.J. Farmakologia w zarysie, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2005, ISBN 83-200-3117-6