Choroby alergiczne

Pojęcie „choroby alergiczne” obejmuje astmę oskrzelową, alergiczne zapalenie błony śluzowej nosa („katar sienny”), zapalenie spojówek, pokrzywkę, nadwrażliwość na pokarmy, leki oraz użądlenia owadów. Choroby te obejmują co najmniej 25% społeczeństwa, a ich częstość zwiększa się w krajach rozwiniętych. Choroby alergiczne należą do grupy zaburzeń układu immunologicznego, do której zaliczamy również: pierwotne niedobory odporności, wtórne niedobory odporności, choroby autoimmunologiczne, choroby nowotworowe.

Przczyny alergii

Ustalenie prawdopodobnego czynnika alergicznego na podstawie wywiadu potwierdzane jest dalszymi badaniami takimi jak:

• testy skórne,
• badania serologiczne,
• testy (próby) ekspozycyjne.

Zasadniczą rolę w patogenezie alergii odgrywa immunoglobulina IgE. U większości chorych występuje w badaniach krwi podwyższony poziom ogólnej ilości przeciwciał IgE (total IgE). Wykonuje też badania krwi w celu oznaczenia specyficznych immunoglobulin IgE dla konkretnych alergenów np. białko mleka krowiego.

Testy skórne w alergii

Innym sposobem wykrywania alergenów są testy skórne. Najczęściej wykonywane są punktowy (prick test), test śródskórny, test naskórkowy (płatkowy, patch-test). Jednak pozytywne testy skórne nie świadczą o tym, że ten konkretny antygen jest czynnikiem wywołującym. Tymczasem testy (próby) ekspozycyjne stanowią potwierdzenie, że dane alergeny są odpowiedzialne za reakcje atopowe (alergiczne). 

Katar sienny

Alergiczne zapalenie błony śluzowej nosa (inaczej katar sienny) spowodowane jest antygenami inhalacyjnymi pyłków roślin, występującymi w okresie pylenia drzew, krzewów, traw i chwastów. Głównymi oznakami alergicznego zapalenia błony śluzowej jest obfita wydzielina z nosa (wodnista lub wodnisto-śluzowa) oraz zapalenie spojówek objawiające się zaczerwienieniem, łzawieniem, światłowstrętem oraz świądem oczu. Charakterystyczne dla kataru siennego są również: 

• swędzenie wnętrza nosa,
• obrzęk (zatykanie dziurek nosa),
• częste kichanie,
• silne bóle głowy,
• zaburzenia snu,
• zmniejszona koncentracja.

W mniejszej liczbie przypadków występują objawy ze strony oskrzeli oraz napady astmatyczne. U niektórych pacjentów dochodzi także do upośledzenia węchu.  

Astma oskrzelowa

Astma oskrzelowa jest przewlekłą chorobą, w której dochodzi do procesu zapalnego błony śluzowej układu oddechowego i związanego z nim nadreaktywnością błony śluzowej na czynniki zewnętrzne. Astma charakteryzuje się napadowym zwężeniem dróg oddechowych, który u jednych osób pojawia się tylko w określonych sytuacjach u innych niemal stałe. Głównym objawem astmy jest napad duszności w kontakcie ze swoistym alergenem. Charakteryzuje się on utrudnionym wydechem, męczącym kaszlem i obecnością patologicznych świstów oddechowych, niejednokrotnie słyszalnych na odległość. 

Atopowe zapalenie skóry (AZS)

Atopowe zapalenie skóry (wyprysk atopowy) charakteryzuje się uogólnionym zapaleniem skóry, przebiegającym z trudnym do zniesienia silnym świądem. Choroba ta pierwotnie wywoływana przez alergeny pokarmowe lub wziewne, daje objawy u małych dzieci na twarzy i rączkach. Z biegiem lat zmienia swoją lokalizację na okolicę zgięcia łokciowego i okolicy podkolanowej oraz szyi. W swoim przebiegu zaostrzana jest przez zakażenia, chemiczne czynniki drażniące, zwiększoną temperaturę i pot oraz czynniki emocjonalne. 

Choroby alergiczne - alergiczne zapalenie spojówek

Alergiczne zapalenie spojówek charakteryzuje się obrzękiem powiek, zaczerwienieniem oraz swędzeniem spojówek, a także nadmiernym łzawieniem. Objawy te występują na skutek kontaktu oka ze swoistym alergenem.  

Choroby alergiczne - alergia pokarmowa
 

Alergia pokarmowa charakteryzuje się wystąpieniem wymiotów, nudności, biegunki, zaparcia czy też bólu brzucha do którego dochodzi w wyniku kontaktu ze swoistym alergenem. Często pierwszym objawem alergii pokarmowej może być wzdęcie brzucha, kolki jelitowe, utrata łaknienia, przykry zapach z ust oraz świąd odbytu. Alergia pokarmowa może być także przyczyną zmian ze strony układu nerwowego, takich jak: zmęczenie, nadmierna senność, bóle głowy, trudności w koncentracji i nadpobudliwość. Najczęściej jednak ta choroba alergiczna dotyczy małych dzieci. U niemowląt głównym alergenem jest mleko, a także jajka i orzeszki ziemne. U dzieci starszych – orzeszki ziemne, pyłki drzew i ryby.

Choroby alergiczne u dzieci

Wywiad rodzinny wielu dzieci z chorobami alergicznymi jest obciążony występowaniem tych chorób. Oznacza to, że wyższe ryzyko wystąpienia chorób alergicznych stwierdza się u dzieci, których najbliżsi krewni chorują na alergię. U dzieci w różnym wieku występują odrębne choroby alergiczne: 

• wyprysk (atopowe zapalenie skóry) i alergia pokarmowa – u niemowląt,
• astma i alergiczny nieżyt nosa – u starszych dzieci.

Poza tym wystąpienie wyprysku lub alergii pokarmowej w okresie niemowlęcym predysponuje do wystąpienia astmy i kataru siennego w późniejszym okresie życia. Określa się to mianem „marszu alergicznego”. 

Leczenie chorób alergicznych

Ważną zasadą w leczeniu alergii w związku z nadmierną nadreaktywnością układu immunologicznego, jest odciążenie układu odpornościowego od czynników które niepotrzebnie go absorbują i przeciążają powodując jego dalsze rozchwianie. Jest to specyficzna profilaktyka polegająca na leczeniu chorób pasożytniczych i infekcyjnych, rzuceniu palenia oraz zdrowym żywieniu. W leczeniu chorób alergicznych stosuje się głównie środki antyhistaminowe jako pojedynczy lek lub w połączeniu z innymi lekami oraz kortykosteroidy stosowane donosowo w aerozolu, wziewnie w postacie inhalatorów lub doustnie w tabletkach. Jako krople do oczu oraz aerozole do nosa można stosować kromoglikany, które działają przy długotrwałym stosowaniu. W wypadku napadu duszności w astmie oskrzelowej stosuje się doraźnie inhalacje leków z grupy krótko działających betamimetyków. W użyciu są również leki antyleukotrienowe oraz immunoterapia swoista (odczulanie).

Szacuje się, że na choroby alergiczne, w zależności od postaci, cierpi od 10-30% populacji. Najczęstszą postacią alergii jest obecnie alergiczny nieżyt nosa, który często współwystępuje z astmą oskrzelową lub wyprzedza jej pojawienie się. 


Bibliografia

Obłutowicz K., Alergologia praktyczna, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2001, ISBN 978-83-200-4233-7
Panaszek B. (red.), Ilustrowany podręcznik chorób alergicznych, Urban & Partner, Wrocław 2009, ISBN 978-83-7609-087-0
Church M., Holgate M., Lichtenstein M., Alergia, Czelej, Lublin 2004, ISBN 83-89309-18-1
Rudzki E., Alergeny, Medycyna Praktyczna, Kraków 2008, ISBN 978-83-7430-157-2

Astma alergiczna