Czym jest atopowe zapalenie skóry

Atopowe zapalenie skóry (AZS) to odmiana alergii, należąca do chorób dermatologicznych. Charakteryzuje się nadmiernie wrażliwą, suchą i swędzącą skórą, która często jest zaczerwieniona i się łuszczy. Przyczyny AZS nie są do końca rozpoznane. Choroba ujawnia się pod wpływem różnych czynników środowiskowych, np. działania alergenów wziewnych i pokarmowych, a dolegliwości nasilają zanieczyszczone powietrze, długie przebywanie w klimatyzowanych pomieszczeniach, dym papierosowy oraz przetworzona żywność. 

Choroby alergiczne

Atopowe zapalenie skóry należy do grupy tzw. chorób atopowych, do których zalicza się także:

• astmę oskrzelową,
• sezonowy lub przewlekły katar sienny,
• pokrzywkę,
• alergicnze zapalenie spojówek.

Atopowe zapalenie skóry - objawy

Choroba, nazywana również egzemą, świerzbiączką lub wypryskiem, objawia się silnym swędzeniem i dużym wysuszeniem skóry. Na powierzchni wyskakują czerwone grudki, które później łączą się ze sobą. Po każdym drapaniu powstają wyraźne pręgi, tzw. przeczosy. Jeśli zostaną zakażone bakteriami, podchodzą ropą. Skóra staje się coraz cieńsza i bardziej podatna na uszkodzenia. Pierwsze objawy atopowego zapalenia skóry (AZS) pojawiają się zwykle między 3. a 6. miesiącem życia. Widać je głównie na twarzy i podbródku, rzadziej na klatce piersiowej, rękach i nogach. U starszych dzieci zmiany przemieszczają się na zgięcia łokciowe, miejsca pod kolanami, nadgarstki, kark i szyję. Z kolei u nastolatków wysypka lokalizuje się też na klatce piersiowej, grzbietach rąk oraz wokół oczu i ust. Z wiekiem choroba stopniowo się wycisza. Pogorszenie stanu skóry chorego ma zwykle miejsce wiosną i jesienią. Latem atopicy czują się lepiej.

Atopowe zapalenie skóry - przyczyny

Przyczyny AZS są bardzo złożone i na razie nie w pełni poznane. Przede wszystkim są to czynniki genetyczne. Dziedziczy się jednak nie atopowe zapalenie skóry, lecz skłonność do atopii, czyli alergii uwarunkowanych genetycznie. Choroba ujawnia się pod wpływem różnych czynników środowiskowych, np. działania alergenów wziewnych i pokarmowych. Do tych pierwszych zaliczają się najczęściej roztocze kurzu domowego i pyłki traw, do drugich jaja, mleko, orzeszki ziemne, ryby, soja i pszenica. Dolegliwości nasila zanieczyszczone powietrze, długie przebywanie w zamkniętych, klimatyzowanych pomieszczeniach, dym papierosowy oraz żywność przetworzona przemysłowo.Wbrew pozorom atopowe zapalenie skóry może również sprowokować nadmierna higiena. Częste mycie powoduje bowiem znaczne osłabienie płaszcza lipidowego pokrywającego skórę i w efekcie nadmierne wysuszenie. Warto wiedzieć, że atopowym zapaleniem skóry nie można się zarazić, nie musimy się więc obawiać nawet bardzo bliskiego obcowania z chorym domownikiem.

Atopowe zapalenie skóry - leczenie

Niestety nie znaleziono jak na razie jednego skutecznego leku, który pozwoliłby całkowicie wyleczyć atopowe zapalenie skóry. Warto jednak stosować się do zaleceń, które sprawiają, że objawy będę minimalne i nie tak bardzo uciążliwe. Kluczową rolą jest odpowiednia pielęgnacja skóry, codzienne i regularne jej nawilżanie i natłuszczanie.
 W pielęgnacji skóry atopowej stosowane są emolienty - natłuszczające substancje, przywracające skórze funkcję naturalnej bariery. Emolienty mogą mieć różną postać: emulsji, płynu do kąpieli, żelu pod prysznic, kremu lub mydła. Odtwarzają one płaszcz lipidowy skóry, zapobiegają utracie wody, powodują wzrost jej elastyczności i zmniejszają uczucie swędzenia.

Atopowe zapalanie skóry - leczenie zakażeń

Istotną rolę odgrywa ograniczenie populacji gronkowca złocistego (przerwanie tzw. błędnego koła AZS). Gronkowiec pobudza organizm do wytworzenia substancji tzw. mediatorów zapalenia. Najważniejszy z nich - histamina - zwiększa uczucie świądu i błędne koło się zamyka. Polecane są emolienty z dodatkiem antyseptyków, które ograniczają liczbę znajdujących się na skórze bakterii. Pamiętajmy, że osoby z atopowym zapaleniem skóry nie powinny po kąpieli szorować się ręcznikiem. Trzeba się nim owinąć i lekko przyciskać do skóry miejsce przy miejscu, a potem użyć balsamu nawilżającego lub tłustego kremu. Inne zakażenia bakteryjne leczy się antybiotykami w kremie (czasem w połączeniu ze steroidami) - w cięższych przypadkach - w tabletkach. W razie wystąpienia infekcji grzybiczej podaje się leki (maści) przeciwgrzybicze.
 

Leczenie AZS - sterydy

Leki kortykosteroidowe w postaci kremów i maści są najpopularniejszymi środkami w leczeniu atopowego zapalenia skóry. Kremy te redukują ogniska zapalne, zmniejszają zaczerwienienie i obrzęk, łagodzą swędzenie i ułatwiają gojenie skóry. Choć są one niezwykle skuteczne w przypadku egzemy, stosując je należy zachować ostrożność – zbyt często i intensywnie stosowane powodują szereg działań niepożądanych (zanik skóry, trądzik posterydowy, zaburzenia hormonalne). Ostatnio preparaty sterydowe zastępuje się specjalnymi maściami przeciwzapalnymi (inhibitorami kalcyneuryny).

Atopowe zapalenei skóry - leki przeciwhistaminowe

Leki przeciwhistaminowe podaje się według wskazań lekarza - najczęściej na noc. Działają uspokajająco i zapewniają spokojny sen. Zmniejszają też uczucie świądu. Czasem pomaga przebywanie na słońcu i naświetlanie promieniami UV. Jeśli stan chorego jest ciężki, lekarz przepisuje mu doustne sterydy, a gdy dojdzie do zakażenia bakteryjnego lub wirusowego - antybiotyki.
 Prócz leczenia farmakologicznego w atopowym zapaleniu skóry niezwykle ważna jest pomoc psychologa - ciągłe swędzenie i zmiany na skórze źle wpływają na psychikę, a stres i brak akceptacji siebie jeszcze potęgują objawy choroby.

AZS - domowe sposoby leczenia

Aby zapobiec zaostrzeniom choroby, trzeba wyeliminować ze środowiska chorego szkodliwe czynniki. Warto zrezygnować z grubych zasłon i dywanów, bo są siedliskiem roztoczy. Z tego samego powodu trzeba często sprzątać mieszkanie, najlepiej pod nieobecność chorego. Higiena jest też ważna z innego powodu - w czystym domu istnieje mniejsze ryzyko infekcji skóry. Trzeba pamiętać również o wietrzeniu pomieszczeń, bo wysoka temperatura i pot działają drażniąco. Ponadto osoby z chorobami alergicznymi powinny zrezygnować z trzymania w domu zwierząt. Ich sierść powoduje alergię, a złuszczający się naskórek jest pożywką dla roztoczy. Należy też zrezygnować z noszenia odzieży z wełny.

Osoby z AZS muszą unikać silnych detergentów, które wywołują podrażnienie i zapalenie skóry prowadzące do zniszczenia płaszcza hydrolipidowego skóry. Jeżeli płaszcz hydrolipidowy skóry jest zniszczony dochodzi do zwiększonej utraty wody przez skórę i tym samym do nadmiernego wysuszenia skóry. Sucha skóra łatwo ulega uszkodzeniom. Sprzyja to wnikaniu szkodliwych czynników, które mogą zaostrzyć przebieg atopowego zapalenia skóry - ich ubrania i bieliznę trzeba prać w płatkach mydlanych lub proszkach dla alergików i dwukrotnie płukać. Poza tym na szczególną uwagę zasługuje dieta. Nie u wszystkich chorych te same potrawy powodują nasilenie objawów, trzeba więc uważnie obserwować reakcje skóry na różne produkty.
 
Warto wiedzieć, że atopowym zapaleniem skóry nie można się zarazić, nie musimy się więc obawiać nawet bardzo bliskiego obcowania z chorym domownikiem.


Bibliografia

Jabłońska S., Majewski S., Choroby skóry i choroby przenoszone drogą płciową, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2010, ISBN 978-83-200-4154-5
Kurzawa R., Wanat-Krzak M., Widerska Kurzawa A., Atopowe zapalenie skóry, Help-Med s.c., Kraków 2009, ISBN 978-83-927801-3-7
Kaszuba A. (red.), Leczenie chorób skóry, Urban & Partner, Wrocław 2009, ISBN 978-83-7609-027-6
Kaszuba A. (red.), Dermatologia - diagnostyka różnicowa, Urban & Partner, Wrocław 2009, ISBN 978-83-7609-039-9

Atopowe zapalenie skóry