Czym jest katar sienny?

Katar sienny jest chorobą bardzo szeroko rozpowszechnioną. Jako jeden z podstawowych elementów alergii dotyczy nawet co czwartego Europejczyka. Łatwy do zdiagnozowania, dużo trudniejszy do leczenia. Przez uciążliwość swoich objawów znacząco obniża jakość życia, mimo iż nie należy do poważnych chorób układu oddechowego. Jest elementem ogólnie pojętej alergii, która statystycznie dotyczy coraz większej części naszej populacji. Według naukowców w krajach wysoko rozwiniętych zachorowalność sięga nawet do 25% społeczności.

Katar sienny - co to takiego?

Katar sienny, zwany inaczej alergicznym zapaleniem błony śluzowej nosa, jest katarem sezonowym wywołanym uczuleniem na alergeny pyłków roślin i zarodników grzybów. Pyłki drzew nasilają objawy na wiosnę, pyłki traw w lecie i zarodniki grzybów jesienią. Katar całoroczny najczęściej jest efektem uczulenia na roztocza kurzu domowego lub ekspozycji na sierść zwierząt przebywających w domu.

Katar sienny - objawy

Głównymi oznakami alergicznego zapalenia błony śluzowej jest obfita wydzielina z nosa (wodnista lub wodnisto-śluzowa) oraz zapalenie spojówek objawiające się zaczerwienieniem, łzawieniem, światłowstrętem oraz świądem oczu. Charakterystyczne jest również swędzenie wnętrza nosa, obrzęk (zatykanie dziurek nosa), częste kichanie oraz bóle głowy. W mniejszej liczbie przypadków kataru siennego, objawy występują także ze strony oskrzeli oraz pojawiają się napady astmatyczne. Objawy te występują u alergików, przeważnie w okresie kwitnienia roślin (od lutego do sierpnia), gdyż okresy pylenia roślin mają bezpośredni wpływ na sezonowość występowania objawów.

Jak powstaje katar sienny?

Powstanie kataru siennego uwarunkowane jest dwoma czynnikami: predyspozycją genetyczną, a także kontaktami z alergenem, inicjującym objawy chorobowe. Mamy większą szansę na zachorowanie, jeśli w naszej rodzinie mamy astmatyków lub/i alergików. Uczulenie sienne jest wywoływane w przeważającej liczbie przypadków przez pyłki roślinne. Pozostałymi alergenami mogą być – roztocza kurzu domowego, zarodniki grzybów, pierze ptasie, sierść zwierząt. Mechanizm alergicznego nieżytu nosa polega na kontakcie alergenu z tzw. komórkami tucznymi, które w chwili kontaktu z alergenem ulegają aktywacji i wydzielają zawarte w komórkach przekaźniki, a także czynne biologicznie substancje (np. histamina, prostaglandyny, leukotrieny). Powstaje stan zapalny. Uwolnione przekaźniki powodują rozszerzenie naczyń krwionośnych, zwiększają ich przepuszczalność, oraz pobudzają gruczoły śluzowe do wydzielania dużej ilości śluzu.

Katar sienny - leczenie

Na wstępie wykonuje się testy alergiczne, aby dowiedzieć się jakie konkretnie alergeny należy usunąć z otoczenia. W leczeniu kataru siennego stosuje się głównie środki antyhistaminowe jako pojedynczy lek lub w połączeniu z innymi lekami oraz kortykosteroidy stosowane donosowo w aerozolu. Jako krople do oczu oraz aerozole do nosa można stosować kromoglikany, które działają przy długotrwałym stosowaniu. Stosuje się również leki antyleukotrienowe, kortykosteroidy doustne oraz immunoterapię swoistą. Ważną zasadą w leczeniu alergicznego nieżytu nosa pozostanie unikanie przyczyn wywołujących alergię (o ile jest to możliwe) lub dążenie do minimalnego na nie narażenia.

Nowoczesna immunoterapia swoista (SIT) - odczulanie

Immunoterapia  swoista (SIT), zwana popularnie odczulaniem,  polega  na  podawaniu  osobie uczulonej stopniowo  wzrastających, potem  podtrzymujących  dawek  szczepionki zawierającej  alergen, na który pacjent jest uczulony.

Wskazania do SIT

• uczulenie na alergeny powietrzno-pochodne (pyłki roślin, roztocze kurzu domowego, sierść zwierząt),
• atopowe zapalenie skóry nie reagujące  na  klasyczne  leczenie,
• atopowa astma oskrzelowa we wczesnym okresie choroby.

Przeciwwskazania do immunoterapii:

• brak  współpracy i świadomej zgody ze strony pacjenta,
• współistnienie jawnych chorób autoimmunologicznych, nowotworowych, ciężkich chorób  układu krążenia (choroba  wieńcowa, nadciśnienie tętnicze ),
• ciąża, podczas której  nie  należy rozpoczynać  SIT,
• wiek poniżej 5 lat,
• ciężkie atopowe zapalenie  skóry (AZS),
• ciężki przebieg astmy.

Immunoterapia (SIT) zastosowana  we wczesnym etapie choroby hamuje  rozwój zapalenia alergicznego, zapobiega  astmie  oskrzelowej, a  także przywraca  prawidłowe funkcjonowanie  organizmu. Do prowadzenia immunoterapii zalecane są szczepionki całoroczne, sezonowe - podawane podskórnie lub doustnie w  kroplach  dla  dzieci. Szczepienia można  rozpocząć od 5. roku życia i nie ma górnej granicy wieku. Czas trwania wynosi średnio od 3. do 5. lat.

Katar sienny u dzieci

Katar sienny jest niedocenioną przyczyną zachorowalności u dzieci. Występuje u prawie 20% dzieci zaburzając ich życie. Oprócz klasycznych objawów sapki i zapalenia spojówek, może on przebiegać jako „wariant kaszlowy” z powodu ściekania wydzieliny po tylnej ścianie gardła i powodować zaburzenia koncentracji. Często występuje wraz z alergicznym wypryskiem, astmą, zapaleniem zatok obocznych nosa i przerostem migdałków. Wykazano, że leczenie kataru siennego łagodzi przebieg współistniejącej astmy.

Podejrzenia kataru siennego

Jeśli podejrzewamy u siebie katar sienny to powinniśmy udać się do lekarza alergologa. Nieleczony katar sienny jest gróźnym czynnikiem rozwoju astmy. Podstawą diagnozy jest wywiad lekarski. Dopiero w jego trakcie można ustalić, czy dolegliwość zdarza się w określonej porze roku lub w sytuacjach związanych z intensywnym występowaniem alergenów. Lekarz może zlecić testy dla określenia konkretnych alergenów.

Rozpoznanie kataru siennego jako objawu alergii i jej wyzwalaczy jest sprawą trudną, ale przy odrobinie wysiłku ze strony lekarza i przy współpracy ze strony pacjenta, można ustalić schemat działania, który zaowocuje zmniejszeniem się uciążliwych objawów oraz poprawą jakości życia.


Bibliografia

Rapiejko P., Alergeny pyłku roślin, Medical Education, Warszawa 2008, ISBN 978-83-926656-0-1
Mędrala W., Podstawy alergologii, Górnicki Wydawnictwo Medyczne, Wrocław 2006, ISBN 83-89009-53-6
Kowalski M., Immunoterapia alergenowa, Mediton, Łódź 2003, ISBN 83-913433-2-4
Gabryel-Batura H., Młynarczyk W., Zarys pulmonologii z elementami alergologii, AM Poznań, Poznań 2004, ISBN 83-88732-82-X