Jak edukować dziecko chore na astmę?

Leczenie choroby jaką jest astma wymaga systematyczności i wyrobienia pewnych nawyków. Aby dziecko było skutecznie leczone, musi brać czynny udział w postępowaniu leczniczym – tego go powinni nauczyć rodzice. Przewlekła choroba stwarza różne zagrożenia rozwoju dziecka.  Zagrożenia te tkwią: w samej chorobie, w procesie leczenia, w niewłaściwym postępowaniu wobec dziecka chorego jego rodziców i nauczycieli, w niewłaściwym zachowaniu się wobec dziecka chorego dzieci zdrowych.

Dziecko zanim zareaguje, patrzy na rodzica

Przewlekła choroba naraża dziecko na wiele sytuacji trudnych i stanowi dla niego długotrwały stres. Dziecko przewlekle chore narażone jest na wielokrotne przeżywanie duszności, lęku, które przeciążają jego system nerwowy i mogą wyzwalać u niego różne stany emocjonalne w postaci złości, agresji, przygnębienia, apatii. Równowagę emocjonalną dziecka naruszają także badania i zabiegi medyczne. Kiedy lekarz oznajmia nam diagnozę i tłumaczy przebieg dalszego postępowania, postarajmy się zachować spokój.

Pierwsze dni z nową chorobą, która będzie od tej pory towarzyszyć w rodzinie na co dzień, są bardzo ważne dla dziecka. Obserwując rodziców wyciąga wnioski jak należy potraktować nową sytuację. Także przy okazji ataku astmy u dziecka duże znaczenie ma jego uspokojenie. Nie wiedząc co się z nim dzieje boi się. Spokojne przemawianie do dziecka i nie wpadanie w panikę wzbudzi zaufanie dziecka i zmniejszy lęk. Kiedy sami oswoimy się z sytuacją nowej choroby, możemy poprzez zabawę przyzwyczaić dziecko do sposobu podawania leków poprzez inhalatory, wizyt u lekarza czy samej astmy. Celem jest oswojenie malucha z tym co się wokół niego dzieje i co się dziać może. Sumarycznie daje to dobrą współpracę z dzieckiem, łatwiejszą sytuację dla rodziców, a co najważniejsze lepsze efekty leczenia astmy.

Opowiedź dziecku o zapobieganiu astmie

Dziecko należy nauczyć samokontroli własnego zmęczenia i umiejętności wyłączenia się z zabaw ruchowych w odpowiednim momencie. Konieczne jest również usamodzielnienie dziecka w umiejętności zapobiegania dusznościom i radzenia sobie w czasie ich występowania. Dziecko powinno znać czynniki, które wywołują u niego atak i umiejętnie chronić się przed nim.

Dziecko będące w wieku szkolnym powinno mieć przy sobie zawsze leki wskazane przez lekarza i znać sposób ich zażywania. Zaradność w pokonywaniu  choroby łagodzi lęk przed napadami duszności i zwiększa jego poczucie bezpieczeństwa. Dziecko powinno mieć także nawyk wietrzenia pomieszczenia i częstego wychodzenia na świeże powietrze w ubraniu odpowiednim do temperatury.

Astma u dziecka a szkoła

Już na początku roku szkolnego rodzice powinni poinformować nauczycieli o dolegliwościach dziecka. Astma może bowiem być dla uczniów bardzo kłopotliwa. Bardzo ważne jest, aby nauczyciele znali przyczynę niedyspozycji ucznia. Rodzice powinni również dostarczyć nauczycielom oraz szkolnej pielęgniarce wszelkich informacji o przyjmowanych przez dziecko lekach (najlepiej wpisać ich nazwy do karty zdrowia ucznia) oraz uprzedzić o możliwym wpływie tych specyfików na zachowanie. Rodzice mogą też zostawić jedno opakowanie leku w gabinecie lekarskim na wypadek, gdyby dziecko zapomniało leku z domu lub go zgubiło.

Uczeń z astmą może okresowo wymagać ograniczenia aktywności fizycznej i dostosowania ćwiczeń do stanu zdrowia, ale nie powinien być trwale eliminowany z zajęć. Zwolnienia od lekarza powinny pojawiać się więc tylko sporadycznie. Dziecko powinno wiedzieć dokąd ma udać się po pomoc w szkole, kiedy ma zainhalować lek, i że musi poinformować nauczyciela o narastającej duszności. Wiedza jak zachować się w sytuacji narastania duszności, daje dziecku pewność siebie i umożliwia normalne funkcjonowanie w społeczeństwie.

Asma a sport

Dzieci chorujące na astmę są na ogół mniej sprawne fizycznie w porównaniu ze zdrowymi rówieśnikami. Spowodowane jest to przede wszystkim faktem, iż zaostrzenia choroby zmuszają je do częstego pozostawania w łóżku. Rodzice, aby uchronić swoje dzieci przed zmęczeniem, spoceniem i przeziębieniem ograniczają im wysiłek fizyczny.

Dzieci chore na astmę nie powinny unikać zajęć wychowania fizycznego. Wysiłek poprawia bowiem pojemność płuc i wydolność organizmu, a wysportowane dziecko lepiej potem znosi okresy zaostrzeń choroby. Nie należy lekceważyć społecznej roli sportu – dzieci uprawiając sport integrują się i nabierają pewności siebie.

Na zajęciach wychowania fizycznego należy zachować kilka zasad:

• zawsze przeprowadzić kilkuminutową rozgrzewkę,
• dążyć do oddychania ustami,
• unikać wysiłku krótko po napadzie duszności,
• unikać wysiłku podczas infekcji,
• unikać wysiłku przez osoby uczulone w okresie wysokiego stężenia pyłku roślin.

Ćwiczenia oddechowe na lepsze samopoczucie

Przy ćwiczeniach oddechowych należy:

• nauczyć dzieci oddychania torem brzusznym (przeponowym),
• skupić się na nauczaniu pełnego, głębokiego, przedłużonego wydechu (zapewni onautomatycznie głęboki wdech),
• uczyć dzieci pogłębionego oddychania, zwłaszcza w przerwach między ćwiczeniami,
• wdech zawsze wykonuje się nosem, a wydech ustami,
• stosunek czasu wdechu do wydechu – 3 do 1.

Stosując ćwiczenia oddechowe należy pamiętać o dwóch zasadach:

• Nie powinno się stosować ćwiczeń pogłębionego oddychania w narzuconym, wspólnym dla całego zespołu rytmie, niezgodnym z indywidualnym zapotrzebowaniem tlenowymorganizmu – dzieci wykonują ćwiczenia oddechowe we własnym tempie.
• Nie powinno się stosować jednorazowo dużej ilości ćwiczeń pogłębionego oddychania.

Jak unikać izolacji dziecka?

Nie bójmy się wypuścić dziecka do zabawy z rówieśnikami. dziecka najważniejsze jest zdobycie zaufania do samego siebie, nabycie umiejętności nawiązywania kontaktów z innymi i rozwijanie własnej osobowości pomimo choroby. Musi ono czuć, że jest akceptowane i lubiane. Łatwiej jest mu wówczas pogodzić się ze swoją sytuacją i nie buntuje się przeciwko trudnościom jakie ona ze sobą niesie. Należy starać się traktować dziecko chore na astmę jak dziecko zdrowe i zakreślać mu także same obowiązki i prace jak innym dzieciom, a także unikać nadmiernej troskliwości i przesadnego kontrolowania. Astma u dziecka nie wymaga izolacji społecznej.

Pomiary PEF

Ważnym elementem kontroli astmy jest wykonywanie pomiaru natężonego wydechu za pomocą tzw. pikflometru. Umiejętności wykonania prawidłowo natężonego wydechu można się spodziewać u większości dzieci powyżej piątego roku życia, a czasami nawet u młodszych; w celu zachowania równowagi miedzy możliwością koncentracji dziecka, a chęcią uzyskania najlepszego wyniku można wykonywać nie więcej niż 5 pomiarów (z przerwami między nimi). Trzeba pamiętać, że pojedynczy pomiar może być błędny. Nie powinno się uczyć dzieci chorych na astmę pomiaru PEF przed nauczeniem prawidłowej techniki inhalacji leku z inhalatorka pod ciśnieniem. Niektóre dzieci są w stanie wykonać prawidłowo tylko albo wdech, albo wydech, a inhalacja leku jest oczywiście ważniejsza.


Bibliografia

Latoś T., Kurzawa R., Edukacja chorego na astmę. Pneumonol Alergol Polska 1997; 65(supl. I): 93-94.
Fal A.M., Pacjent chory na astmę, MedPharm, Wrocław 2009, ISBN 978-83-60466-39-1
Ayres J., Zrozumieć astmę, Via Medica, Gdańsk 2007, ISBN 978-83-60945-66-7
Droszcz W., Grzanka A., Astma u młodzieży i dorosłych, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2010, ISBN 978-83-2004-284-9