Napad duszności

Duszność to subiektywne odczucie braku powietrza i trudności w oddychaniu, często związane z przyspieszeniem i spłyceniem oddechu. Osoby z dusznością zazwyczaj opisują ją jako brak tchu, trudność w nabraniu powietrza. Czasem duszność odczuwana jest jako ciężar albo ucisk w klatce piersiowej. Napad duszności może wynikać z wysiłku fizycznego (na przykład podczas biegania), jednakże może być także objawem poważnej choroby, jak na przykład astmy, szczególnie jeśli ma miejsce podczas spoczynku.

Choroby przebiegające z występowaniem duszności

Uczucie braku powietrza może występować w przebiegu wielu schorzeń. Są to przede wszystkim choroby układu oddechowego, takie jak astma, przewlekła obturacyjna choroba płuc (POChP), infekcje układu oddechowego. Duszność często towarzyszy też chorobom układu krążenia – wadom serca, niewydolności układu krążenia, chorobie wieńcowej. Ponadto jest to objaw występujący w chorobach zakaźnych, zatruciach, oraz schorzeniach o podłożu psychicznym, na przykład w zaburzeniach lękowych.

Duszność nie musi być objawem choroby. Może wystąpić również u zdrowych osób przebywających na dużych wysokościach albo podczas wykonywania dużego wysiłku fizycznego, zwłaszcza u osób niewytrenowanych.

Rodzaje duszności

W zależności od okoliczności występowania, można wyróżnić różne rodzaje duszności:

• wysiłkową – mającą związek z wykonywaniem wysiłku fizycznego, uzależnioną od jego intensywności;
• spoczynkową – świadczącą o ciężkości i zaawansowaniu choroby, występującą w spoczynku i w znacznym stopniu ograniczającą aktywność chorego;
• napadową – pojawiającą się nagle, często związaną z narażeniem na określony bodziec – może to być alergen (np. pyłki roślin, kurz, alergeny odzwierzęce), zimne powietrze, intensywny zapach, zanieczyszczenie powietrza, dym papierosowy, wysiłek fizyczny lub gwałtownie wyrażane, silne emocje (śmiech, płacz);
• orthopnoë – duszność pojawiającą się w pozycji leżącej, która ustępuje po przyjęciu pozycji siedzącej lub stojącej.

Napady duszności w astmie oskrzelowej

Powtarzające się napady duszności są charakterystycznymi objawami astmy oskrzelowej. Spowodowane są ograniczeniem przepływu powietrza w drogach oddechowych, u podłoża którego leży przewlekły stan zapalny toczący się w ścianach oskrzeli. Wynikiem przewlekle trwającego zapalenia jest:

• nadreaktywność oskrzeli, czyli zwiększona pobudliwość mięśni gładkich i skłonność do skurczu pod wpływem różnych bodźców, nawet o bardzo małym nasileniu, które u osób zdrowych nie wywołałyby widocznej reakcji;
• obrzęk błony śluzowej, zmniejszający średnicę oskrzela i ograniczający przepływ powietrza;
• tworzenie czopów śluzowych zatykających światło oskrzeli, spowodowane zwiększoną aktywnością wydzielniczą komórek kubkowych produkujących śluz;
• przebudowę oskrzeli - przewlekły stan zapalny uszkadza strukturę ścian oskrzeli, co powoduje uruchomienie naturalnych procesów naprawczych i przebudowę dróg oddechowych, czego konsekwencją jest nieodwracalny ubytek przestrzeni wentylacyjnej.

Objawy duszności w astmie mogą rozwinąć się gwałtownie, w ciągu kilku minut, lub narastać powoli, w ciągu kilkunastu godzin, a nawet kilku dni. Napad duszności może się pojawić o każdej porze dnia lub nocy, ale charakterystyczne w astmie jest ich występowanie nad ranem. Często objawy duszności rozwijaja się w odpowiedzi na działanie określonych bodźców, tzw. czynników wyzwalających. Należą do nich alergeny (np. pyłki roślin, alergeny kurzu domowego, zwierząt, grzybów, pleśni), zimne powietrze, dym papierosowy, zanieczyszczenie powietrza pyłami, intensywne zapachy, a także wysiłek fizyczny lub silne emocje.

W zaostrzeniach astmy oskrzelowej występuje duszność o zmiennym nasileniu, głównie wydechowa. Niektórzy chorzy odczuwają ją jako ciężar lub ściskanie w klatce piersiowej. Często towarzyszy jej świszczący oddech, może się pojawić również suchy kaszel.

Zdarza się, że u chorych z ciężkim napadem duszności występuje silny lęk. Jest to czynnik niekorzystny, ponieważ często powoduje przyspieszenie i pogłębienie oddechu (hiperwentylację), co u chorych z utrudnionym przepływem powietrza w drogach oddechowych dodatkowo nasila duszność.

Postępowanie w napadach duszności

W duszności o lekkim nasileniu objawy mogą być dyskretne i narastać niepostrzeżenie, dlatego też czasami chorzy w pierwszej chwili nie uświadamiają sobie, że coś się dzieje z ich układem oddechowym. Jednak odczuwany przez nich dyskomfort skłania ich do pewnych zachowań. Najczęściej podchodzą do otwartego okna i opierają się rękoma o parapet, albo siedzą lekko pochyleni do przodu opierając łokcie na kolanach. Stabilizują w ten sposób klatkę piersiową i ułatwiają pracę pomocniczych mięśni oddechowych.

Każdy chory na astmę powinien zawsze mieć przy sobie szybko działający lek rozkurczający oskrzela do stosowania wziewnego. Zwykle jest to lek należący do grupy beta2-mimetyków (salbutamol, fenoterol). Kiedy pojawi się odczucie braku powietrza, stosuje się inhalację 2-4 dawek co 20 min. Jeżeli objawy ustępują, nie należy od razu odstawiać leku, natomiast zwiększa się czas pomiędzy inhalacjami do 3-4 godzin.

W ciężkim, zagrażającym zatrzymaniem oddechu zaostrzeniu astmy chory powinien zostać jak najszybciej przewieziony do szpitala i poddany intensywnemu leczeniu, najlepiej na oddziale intensywnej opieki medycznej (OIOM).

Ciężki napad duszności, który może wystąpić w zaostrzeniu astmy oskrzelowej, jest stanem zagrażającym życiu chorego, dlatego bardzo ważne jest wczesne zaobserwowanie pierwszych objawów i jak najszybsze zastosowanie leczenia. Zarówno chory, jak i jego bliscy, powinni dobrze znać schemat postępowania w zaostrzeniu astmy, żeby móc szybko rozpoznać objawy i odpowiednio zareagować.


Bibliografia:

Hyla-Klekot L., Kokot F. (red.), Davidson Choroby wewnętrzne, Urban & Partner, Wrocław 2009, ISBN 978-83-7609-074-0
Rowińska - Zakrzewska A., Kuś J., Choroby układu oddechowego, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2004, ISBN 83-200-2884-1
Droszcz W. (red.), Choroby płuc. Diagnostyka i terapia, Urban & Partner, Wrocław 1999,  ISBN 83-85842-04-7
Gabryel-Batura H., Młynarczyk W., Zarys pulmonologii z elementami alergologii, AM Poznań, Poznań 2004, ISBN 83-88732-82-X