Podejrzenie astmy - jakie objawy powinny zaniepokoić rodzica?

Astma jest schorzeniem atakującym drogi oddechowe. Jest to najczęstsza przewlekła choroba układu oddechowego u dzieci. Charakteryzuje się odwracalną obturacją dróg oddechowych oraz nadreaktywnością oskrzeli na różne czynniki swoiste (alergeny) i nieswoiste (gorąco, zimno, wysiłek fizyczny, emocje). Ze względu na coraz częstsze występowanie, astma oskrzelowa stanowi duży problem medyczny i społeczny. Choroba ta ma znaczący wpływ na jakość życia i jest poważną przyczyną absencji szkolnej.

Rozpoznanie

U dzieci poniżej 5 roku życia objawy astmy są zmienne i nieswoiste. Podobne, a wręcz takie same objawy obserwuje się także w przebiegu zakażeń u dzieci nie chorujących na astmę oskrzelową. Rozpoznanie u dzieci w tej grupie wiekowej ustalane jest głównie na podstawie charakterystycznych objawów, wywiadu rodzinnego i badania przedmiotowego. Wiarygodność rozpoznania zwiększa wykazanie uczulenia na alergeny.

Astma u dzieci małych może się manifestować w postaci przewlekle utrzymującego się kaszlu, okresowo występującego świszczącego oddechu, kaszlu i/lub duszności powysiłkowych. W tym okresie przebieg choroby może naśladować infekcję dróg oddechowych, przebiegającą bez gorączki.

U dzieci starszych głównymi objawami astmy są: napadowo występujący suchy kaszel, szczególnie w nocy, świszczący oddech, duszność, uczucie ucisku w klatce piersiowej. Te objawy astmy wywoływane są przez: ekspozycję na alergen, wysiłek fizyczny, infekcję, stres.

Krótka charakterystyka objawów

• Świszczący oddech: jest to najczęstszy objaw astmy oskrzelowej. Wiele trudności może dostarczać rozróżnienie świszczącego oddechu związanego z astmą od świszczącego oddechu występującego w przebiegu zakażeń wirusowych. Występowanie tego objawu nawrotowe, w trakcie snu lub pod wpływem takich czynników, jak aktywność fizyczna, są typowe dla astmy.
• Kaszel: typowy dla astmy oskrzelowej występuje nawrotowo, utrzymuje się długotrwale, zwykle towarzyszy mu świszczący oddech lub inne zaburzenia oddechowe. Za rozpoznaniem astmy mocno przemawia kaszel występujący w nocy, wywołany wysiłkiem fizycznym, śmiechem, przy braku objawów infekcji dróg oddechowych.
• Duszność: charakterystyczne dla astmy jest występowanie duszności w trakcie wysiłku fizycznego oraz jej nawrotowy charakter.
• Bladość ust i twarzy.
• Zasłabnięcia.
• Przyspieszona czynność serca.
• Pocenie się.
• Niepokój.
• Chwilowe bezdechy.
• Ból lub ucisk w klatce piersiowej.
• Odksztuszanie lepkiej wydzieliny.

Co może nam powiedzieć wywiad rodzinny i dolegliwości ze strony innych układów?

Prawdopodobieństwo astmy oskrzelowej zwiększa występowanie astmy u krewnych pierwszego stopnia (rodzice, rodzeństwo) oraz współistnienie choroby alergicznej innego narządu (atopowe zapalenie skóry, katar sienny itp.). U dzieci ponad 80% przypadków zachorowań na astmę stanowi astma atopowa, uwarunkowana genetycznie, związana z natychmiastowym typem nadwrażliwości i przeciwciałami swoistymi IgE. W wielu przypadkach stwierdza się występowanie chorób alergicznych w rodzinie dziecka. W tym typie astmy objawy występują pod wpływem kontaktu z alergenami, do których najczęściej należą: kurz, roztocza, pyłki drzew, traw, chwastów, sierść i naskórek zwierząt, pokarmy.

W astmie nieatopowej nie udaje się wykryć rodzinnego występowania ani czynników uczulających. U dzieci ten typ astmy to najczęściej astma infekcyjna, w której pierwsze objawy obserwuje się zazwyczaj po zapaleniu oskrzeli.

Astmę należy podejrzewać u dziecka, jeżeli stwierdza się co najmniej jeden z następujących objawów: epizody świszczącego oddechu >1 raz w miesiącu, kaszel lub świszczący oddech wywołane aktywnością fizyczną, kaszel bez związku z zakażeniem wirusowym (szczególnie w nocy), brak sezonowej zmienności objawów, utrzymywanie się objawów po 3. roku życia, wystąpienie objawów lub ich nasilenie po narażeniu na alergeny wziewne lub inne czynniki, mogące wywoływać zaostrzenie astmy (dym tytoniowy, wysiłek fizyczny, silne emocje). Można podejrzewać astmę również wówczas, gdy w wyniku przeziębienia często dochodzi do zajęcia dolnego odcinka układu oddechowego  lub gdy objawy trwają >10 dni lub gdy dolegliwości ustępują dopiero po wdrożeniu leczenia przeciwastmatycznego.

Wizyta u lekarza - co mnie czeka?

Wizyta u lekarza jest bardzo ważna, dlatego istotne jest, żeby rodzic jak najlepiej się do niej przygotował. Przed wizytą warto jest zadać sobie trochę trudu i dowiedzieć się, czy w naszej rodzinie wystęują choroby alergiczne. Dobrze jest też uważnie poobserwować swoje dziecko, żeby w razie potrzeby umieć jak najdokładniej opisać niepokojące nas objawy, umieć powiedzieć, kiedy występują, czy nasilają się w konkretnych momentach, jak długo się utrzymują, czy ustają samoistnie. Czy ich występowanie ma związek z porą dnia bądź roku. Dobrze, jeżeli rodzic orientuje się, jaki wpływ na objawy astmy ma wysiłek fizyczny wykonywany przez dziecko. Umiejętność odpowiedzi na te pytania w dużym stopniu ułatwi lekarzowi podjęcie dalszych kroków diagnostycznych.

Diagnostyka astmy to nie kwestia jednej wizyty u lekarza. Poza zebraniem wywiadu, zbadaniem klatki piersiowej i sprawdzeniem oddechu, lekarz może zlecić badania dodatkowe, takie jak spirometria, testy skórne, które umożliwią dokładniejsze poznanie alergenu. Rozpoznanie astmy może dostarczyć lekarzowi wiele trudności, szczególnie u najmłodszych pacjentów. Jednak jak najszybsze postawienie diagnozy i wdrożenie profilaktyki ma nieoceniony wpływ na przyszłą jakość życia małego pacjenta. Dlatego też rodzice nie powinni bagatelizować występowania objawów u swoich dzieci i z każdą niepewnością co do ich występowania powinni zgłaszać się do lekarza. 


Bibliografia

Droszcz W. (red.), Choroby płuc. Diagnostyka i terapia, Urban & Partner, Wrocław 1999,  ISBN 83-85842-04-7
Bręborowicz A., Emeryk A., Lis G., Astma i choroby obturacyjne oskrzeli u dzieci, Urban & Partner, Wrocław 2010, ISBN 978-83-7609-155-6
Kulus M., Choroby układu oddechowego u dzieci, Wolters Kluwer, Warszawa 2010, ISBN 978-83-264-0095-7
Panaszek B. (red.), Ilustrowany podręcznik chorób alergicznych, Urban & Partner, Wrocław 2009, ISBN 978-83-7609-087-0

Objawy astmy