Przyczyny astmy

Astma jest chorobą coraz bardziej rozpowszechnioną. Za taką sytuację w dużej mierze odpowiadają stan środowiska, zanieczyszczenie powietrza, ale także styl życia. Okazuje się, że przyczyn astmy może być naprawdę wiele i można je pogrupować ze względu na czynniki ryzyka wystąpienia choroby.

Czynniki osobnicze:

• Predyspozycje genetyczne

Jeśli choćby jedno z rodziców ma astmę, prawdopodobieństwo zachorowania przez dziecko wynosi 30–40 proc., a gdy chorzy są oboje rodzice, to prawdopodobieństwo wzrasta do ponad 60 proc. Ma to związek z rodzinną predyspozycją do rozwoju stanu zapalnego w oskrzelach.

• Alergia

Alergia jest jedną z częstszych przyczyn napadów astmatycznych. Odnosi się do ok. 90  proc. chorych dzieci oraz ok. 50 proc. dorosłych. Winowajcami odpowiedzialnymi za wywoływanie objawów astmy mogą być drobiny odchodów roztoczy kurzu domowego. Roztocza uwielbiają wilgotne i ciepłe pomieszczenia z dużą ilością tapicerowanych mebli, dywanów, zasłon, kotar. Szczególnie dużo ich w sypialni, gdzie ich liczba może dochodzić nawet do 20 tysięcy na 1 milimetr sześcienny! Alergeny roztoczy wdychamy podczas sprzątania (tj. ścierania kurzu, posługiwania się odkurzaczem bez specjalnego filtra) oraz gdy śpimy, poruszając się w pełnej roztoczy pościeli.

Alergeny wywołujące objawy astmy w ogromnej ilości znajdują się też w naskórku naszych pupili, tj. kotów, psów, świnek morskich itp. ,,Bombą alergenową” są też mocz chomików, myszy, świnek morskich, a także odchody i pióra papug i kanarków. Napady dolegliwości astmatycznych nierzadko powodują też pyłki roślin, dlatego też warto unikać przebywania na zewnątrz w czasie okresu pylenia.

• Płeć

Badania nad zachorowalnością nad astmą wykazują, że przed okresem dojrzewania częściej chorują chłopcy, natomiast w okresie dojrzewania – dziewczynki. Związane jest to z różnicami w dojrzewaniu dróg oddechowych u chłopców i dziewczynek.

• Rasa

Astma występuje częściej u rasy czarnej (afrykańskiej), aż 60 proc. chorych to czarni.

Czynniki środowiskowe

• Alergeny

Wpływ alergenów na występowanie astmy zależy od skłonności osobniczych, czyli zmienia się w zależności od predyspozycji danego pacjenta (patrz wyżej).

• Dym tytoniowy

Palenie tytoniu oraz wdychanie dymu przez chorych nasila objawy astmy, przyśpiesza tempo pogarszania się czynności oskrzeli oraz pogarsza odpowiedź na leczenie. Dym tytoniowy zwiększa również ryzyko rozwoju astmy. Stwierdzono, że palenie tytoniu co najmniej o 1/3 zwiększa ryzyko wystąpienia astmy!

• Zanieczyszczenia powietrza atmosferycznego
  

Mieszanina gazów zanieczyszczających powietrze: dwutlenku siarki, ozonu i tlenków azotu oraz cząsteczek o wymiarach mniejszych niż 10 mikronów, emitowanych z silników dieslowskich, może być szczególnie niebezpieczna i – wdychana – prowadzi wprost do śmierci osób z ciężką postacią astmy oraz innymi chorobami układu oddechowego. 

• Czynniki drażniące

Zaliczyć do nich możemy np. aerozole, domowe środki czystości, silne substancje zapachowe – to wszystko może spowodować nasilenie stanu zapalnego i wystąpienie skurczu podrażnionych oskrzeli, co chory odczuje jako pogorszenie oddychania. Ponadto zdarza się, że na astmę zaczynają chorować osoby dorosłe, które w swojej pracy stykają się z alergennymi czynnikami. Przykładem szkodliwego czynnika w miejscu pracy jest związek chemiczny o nazwie diizocyjanian toluenu, który używany jest do produkcji farb i bejc. Związek ten może być przyczyną astmy.

• Infekcje wirusowe
  

Przeziębienia i częste infekcje wirusowe też mogą prowadzić do astmy. Trudno ustalić, kiedy zakażenia wirusowe są przyczyną rozwoju astmy, a kiedy objawem już istniejącej. Szczególnie u małych dzieci astma może się objawić nie kaszlem czy dusznością, ale częstymi infekcjami układu oddechowego.                                     

• Leki
  

Astma aspirynowa objawia się po zażyciu aspiryny lub innego niesteroidowego leku przeciwzapalnego (np. ibuprofenu) może dojść do niepożądanych reakcji organizmu, tj. wodnistej wydzieliny z nosa czy ataków duszności. Stosowanie leków z tej grupy może prowadzić również do powstania polipów w nosie i zatokach przynosowych. Szacuje się, że nadwrażliwość na te leki dotyczy około 10 proc. chorych na astmę i dotyka trzykrotnie częściej kobiety niż mężczyzn. Są też leki, które mogą nasilić objawy astmy już istniejącej. Mowa tu głównie o beta-blokerach, lekach stosowanych w nadciśnieniu tętniczym i chorobie wieńcowej. Beta-blokery poprzez swój mechanizm działania powodują skurcz mięśni gładkich w drogach oddechowych, zmniejszając w ten sposób światło oskrzeli.    

• Konserwanty

Ostatnio wiele też mówi się, że sposób odżywiania się w dużym stopniu wpływa na ryzyko zachorowania na astmę. A dokładniej chodzi o wszelkie barwniki i nienaturalne związki zawarte w oferowanej obecnie przez rynek żywności.

• Otyłość

Duża ilość tkanki tłuszczowej na ścianach klatki piersiowej i duża masa ciała upośledzając mechanikę oddychania, sprzyjają ujawnieniu się objawów choroby, ale do niej nie prowadzą. Można jednak śmiało stwierdzić, że otyłość nasila objawy astmy.

Czynniki fizyczne

• Zimno

Zimne powietrze, wysiłek oraz zmiany pogody też wyzwalają napady astmy u osób, które są chore. Dlatego też astmatycy powinni wysiłek fizyczny dozować sobie rozsądnie (co nie znaczy, że powinni z niego zrezygnować zupełnie) oraz unikać spacerów w bardzo mroźne dni.  

• Stres

Nagromadzenie się silnych emocji może doprowadzić do napadu astmy, dlatego, jeżeli jest to możliwe, chory powinien unikać sytuacji stresowych. Jako że stresu nie da się w normalnym życiu uniknąć w zupełności, można pomóc sobie wszelkimi technikami relaksacyjnymi, które przyczynią się do poprawy nastroju i zmniejszą wewnętrzne napięcie.

• Czynniki hormonalne

Jak wiemy, hormony wpływają prawie na wszystko. Dlatego też stany, które powodują zmiany dotychczasowego poziomu hormonów, mogą nasilić napady astmy. Na działanie czynników hormonalnych narażone więc są kobiety w ciąży, kobiety podczas menstruacji czy osoby z chorobami tarczycy.

Bibliografia

Rowińska - Zakrzewska A., Kuś J., Choroby układu oddechowego, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2004, ISBN 83-200-2884-1
Droszcz W. Astma, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2009, ISBN 978-8-32-004009-8
Rudzki E., Alergeny, Medycyna Praktyczna, Kraków 2008, ISBN 978-83-7430-157-2
Mędrala W., Podstawy alergologii, Górnicki Wydawnictwo Medyczne, Wrocław 2006, ISBN 83-89009-53-6

Czynniki ryzyka astmy